Voor bedrijven zonder IT-afdeling

Ransomware voorkomen in het mkb: sluit de ingangen

U las weer een bericht over ransomware en vroeg zich af of u de volgende bent. Ransomware komt binnen via een korte lijst bekende deuren, en de meeste daarvan kunt u sluiten zonder beveiligingsteam of groot budget. Hier begint u.

Het korte antwoord: zo beschermt een klein bedrijf zich tegen ransomware

  • Ransomware komt binnen via een paar bekende deuren: apparaten en software voor toegang op afstand die niet zijn bijgewerkt, gestolen of zwakke wachtwoorden, en misleidende e-mails.
  • Veel aanvallers scannen internet op open deuren. Ze vinden eerst de zwakke plek en pas daarna het bedrijf, dus klein zijn houdt u niet van de lijst.
  • Drie goedkope stappen sluiten de meest voorkomende deuren: houd apparaten die aan internet hangen bijgewerkt, zet toegang op afstand uit die u niet nodig hebt, en voeg een tweede inlogstap toe (meervoudige authenticatie).
  • Houd minstens één back-up los van uw netwerk en test of u ermee kunt herstellen. Aanvallers zoeken naar back-ups en versleutelen die ook.
  • Wordt u getroffen, koppel de getroffen machines dan los van het netwerk, laat ze aanstaan en meld het voordat u aan betalen denkt.

Wat is ransomware, en waarom worden kleine bedrijven getroffen?

Ransomware is kwaadaardige software die de bestanden op uw computers en servers op slot zet (versleutelt), zodat u ze niet kunt gebruiken, en dan geld eist om ze te ontgrendelen. Veel aanvallers kopiëren tegenwoordig eerst uw gegevens en dreigen ze te publiceren als u niet betaalt.

Veel aanvallen zijn niet op een uitgekozen bedrijf gericht. Criminele groepen laten automatische scans over internet lopen, op zoek naar een apparaat voor toegang op afstand dat een update heeft gemist, of een inlogpagina die een uitgelekt wachtwoord accepteert. Een kantoor van vijf mensen met een oud VPN-kastje ziet er voor zo'n scan hetzelfde uit als een groot bedrijf met zo'n kastje.

Kleine bedrijven hebben bovendien vaak wat aanvallers zoeken: toegang op afstand die haastig is ingericht, niemand die als taak heeft updates te installeren, en back-ups die op hetzelfde netwerk staan als al het andere.

Hoe komt ransomware binnen? Wat de cijfers zeggen

Het Amerikaanse Cybersecurity and Infrastructure Security Agency (CISA) deelt zijn #StopRansomware Guide in naar de manieren waarop aanvallers als eerste binnenkomen: kwetsbaarheden en verkeerde instellingen in systemen die aan internet hangen, gestolen inloggegevens, phishing, eerdere malwarebesmettingen, social engineering, en derden zoals IT-dienstverleners.

Onderzoek laat hetzelfde beeld zien. Sophos vroeg voor State of Ransomware 2026 aan 2.158 IT- en beveiligingsverantwoordelijken in 17 landen, bij organisaties met 100 tot 5.000 medewerkers, hoe de aanval op hen begon:

Oorzaak volgens slachtoffersAandeel (Sophos, rapport 2026)
Kwaadaardige e-mail26%
Phishing24%
Gestolen inloggegevens (wachtwoorden)23%
Misbruikte kwetsbaarheid (niet-bijgewerkte software of apparaten)18%

De volgorde verschuift van jaar tot jaar. In de drie vorige edities van hetzelfde onderzoek waren misbruikte kwetsbaarheden de belangrijkste oorzaak, met 32% in het rapport van 2025. De lijst zelf verandert nauwelijks, en dat is goed nieuws: u weet welke deuren u moet controleren.

Het onderzoek van Sophos gaat over organisaties met 100 of meer medewerkers en is dus geen meting van heel kleine bedrijven. Gebruik het als richtlijn voor hoe aanvallen beginnen, niet als uw precieze kans.

Ingangen voor ransomware, en hoe u elk ervan sluit

IngangHoe aanvallers die gebruikenHoe u hem sluit
VPN of apparaat voor toegang op afstand met oude firmwareEen openbaar bekende zwakke plek gebruiken om binnen te komen zonder in te loggenInstalleer de nieuwste firmware. Vervang modellen die de fabrikant niet meer ondersteunt
Extern bureaublad (Remote Desktop) open naar internetAutomatisch wachtwoorden proberen tot er een werkt, of inloggen met een gestolen wachtwoordNiet rechtstreeks openzetten. Zet het achter een VPN met een tweede inlogstap
PhishingmailIemand een bijlage laten openen of een wachtwoord laten intikken op een nep-inlogpaginaTweede inlogstap voor e-mail. Bevestig facturen en dringende verzoeken telefonisch
Niet-bijgewerkte serversoftwareInbreken via een oud websiteplatform, een plug-in of een mailserverZet automatische updates aan. Verwijder software die u niet meer gebruikt
Zwakke of hergebruikte wachtwoordenWachtwoorden proberen die bij andere diensten zijn uitgelektEen lang, verschillend wachtwoord per dienst, bewaard in een wachtwoordmanager
Vergeten testserversEen machine die niemand bijwerkt gebruiken als ingangZet uit wat u niet gebruikt. Loop uw lijst met subdomeinen na

Een verwant probleem: criminelen die e-mail sturen die van uw domein lijkt te komen. Dat is een domeininstelling die u kunt regelen; zie onze uitleg over SPF en DMARC.

Checklist tegen ransomware, gesorteerd op effect en kosten

  1. 1

    Werk alles bij wat aan internet hangt

    Log in op uw router, firewall of VPN-apparaat en noteer de firmwareversie en -datum. Vergelijk die met de nieuwste versie op de supportpagina van de fabrikant en controleer of het model nog wordt ondersteund. Heeft een IT-leverancier het geïnstalleerd, vraag dan wanneer het voor het laatst is bijgewerkt.

  2. 2

    Sluit toegang op afstand die u niet nodig hebt

    Open de pagina voor port forwarding (poortdoorverwijzing) op uw router en zoek naar regels die u niet kunt verklaren, vooral poort 3389 (Extern bureaublad). Het advies van CISA is om diensten als Extern bureaublad niet open te zetten naar het web. Verwijder wat niemand gebruikt.

  3. 3

    Voeg een tweede inlogstap toe

    Meervoudige authenticatie vraagt naast een wachtwoord om een code of goedkeuring via een telefoon. Begin bij de VPN, dan e-mail (Microsoft 365 of Google Workspace), dan elk beheerdersaccount. Met alleen een gestolen wachtwoord gaat de deur dan niet meer open.

  4. 4

    Houd een offline back-up en test die

    Volg het 3-2-1-idee hieronder, en zet om de paar maanden één echt bestand terug om te bewijzen dat het werkt.

  5. 5

    Geef elk account alleen de toegang die het nodig heeft

    Haal beheerdersrechten weg van de accounts die mensen dagelijks gebruiken. Stop met gedeelde mappen die iedereen kan wijzigen. Raakt één computer besmet, dan gaat er minder van het bedrijf mee onderuit.

  6. 6

    Vertel uw medewerkers wat ze moeten doen

    Spreek één regel af: lijkt er iets mis, trek dan de netwerkkabel eruit en meld het meteen, zonder dat iemand de schuld krijgt. Bewaar belangrijke telefoonnummers op papier, want uw schermen werken misschien niet.

Het 3-2-1-idee in gewone woorden: bewaar 3 kopieën van uw gegevens, op 2 verschillende soorten opslag, met 1 kopie buiten uw netwerk of op een andere plek. Dat laatste deel telt het zwaarst. CISA merkt op dat veel soorten ransomware back-ups die ze kunnen bereiken proberen te vinden en te wissen of te versleutelen, dus een kopie op een schijf die altijd is aangesloten is niet genoeg. Een externe schijf die u na elke back-up loskoppelt, of cloudopslag die zo is ingesteld dat bestanden niet te wijzigen zijn, voldoen allebei.

Wat u doet in het eerste uur van een ransomware-aanval

  1. 1

    Koppel de getroffen machines los

    Trek de netwerkkabel eruit en zet wifi uit op alles wat het losgeldbericht of hernoemde bestanden toont. Zijn meerdere machines getroffen, haal dan de stekker uit de netwerkswitch of router.

  2. 2

    Zet niet zomaar alles uit

    Volgens de gids van CISA zet u apparaten alleen uit als u ze niet van het netwerk kunt halen, want uitzetten kan bewijs in het geheugen vernietigen. Start ook niet opnieuw op.

  3. 3

    Maak foto's

    Fotografeer met uw telefoon het losgeldbericht en een paar van de gewijzigde bestandsnamen. Daarmee is te bepalen om welke ransomware het gaat.

  4. 4

    Overleg via een apart kanaal

    Bel of gebruik een persoonlijke berichtendienst, niet de zakelijke e-mail. De aanvaller leest die misschien mee.

  5. 5

    Meld het en zoek hulp

    In de Verenigde Staten meldt u het bij CISA via cisa.gov/report of bij het Internet Crime Complaint Center van de FBI via ic3.gov. Elders, zoals in Nederland en België, doet u aangifte bij de politie of neemt u contact op met de nationale meldinstantie voor cybercrime. Hebt u een cyberverzekering, bel de verzekeraar dan vroeg; veel polissen bieden hulp bij incidentrespons.

  6. 6

    Betalen is niet de eerste stap

    De FBI zegt het betalen van losgeld niet te steunen en dat betalen niet garandeert dat u uw gegevens terugkrijgt. Kijk eerst op No More Ransom naar gratis ontsleutelingstools, en controleer uw back-ups, vóór al het andere.

Zijn er mogelijk persoonsgegevens van klanten of medewerkers buitgemaakt, dan kunt u wettelijk verplicht zijn een toezichthouder of de betrokkenen in te lichten (in de EU valt dat onder de AVG). Vraag vroeg een jurist of uw verzekeraar om advies. Voor andere soorten inbraak, zie wat u doet als uw website gehackt is.

Zo controleert u van buitenaf welke deuren openstaan

De nuttige vraag is dezelfde die de scanner van de aanvaller stelt: wat is vanaf internet bereikbaar, en is daar iets van verouderd? Een deel kunt u zelf beantwoorden.

  • Noteer het model en de firmwareversie van uw router, firewall en VPN-apparaat
  • Zet elke regel voor port forwarding op de router op een rij en vraag uw IT-leverancier naar regels die u niet kunt verklaren
  • Maak een lijst van de servers en subdomeinen waarvoor u betaalt, en zet uit wat niemand gebruikt
  • Laat een automatische scan van buitenaf draaien (een kwetsbaarheidsscan) om te vinden wat de lijsten missen

Die laatste stap doet Security Ready. Het controleert vanaf internet op open poorten (ook ingangen voor Extern bureaublad en VPN), verouderde software met bekende zwakke plekken en per ongeluk openbare bestanden, en stuurt de resultaten met uitleg over hoe u ze oplost. Bij het Standard-abonnement meldt een interne scan ook ontbrekende updates op Windows- en Linux-machines. De eerste volledige scan is gratis, zonder betaalgegevens.

Ken de grenzen. Security Ready houdt geen phishingmails tegen, is geen antivirus, maakt geen back-ups en reageert niet op incidenten of ruimt daarna op. Een scan die niets vindt, is geen garantie op veiligheid. Het is één middel om het aantal open deuren te verkleinen.

Veelgestelde vragen

Zijn kleine bedrijven echt doelwit van ransomware?

Ja, al is ‘doelwit’ niet helemaal het juiste woord. Veel aanvallers scannen internet op zwakke plekken en vallen aan wie ze heeft. Een klein bedrijf met een verouderd apparaat voor toegang op afstand wordt op dezelfde manier gevonden als een groot bedrijf.

Hoe komt ransomware meestal binnen?

In het onderzoek State of Ransomware 2026 van Sophos noemden slachtoffers kwaadaardige e-mail (26%), phishing (24%), gestolen inloggegevens (23%) en misbruikte kwetsbaarheden (18%) als oorzaak. De richtlijnen van CISA noemen dezelfde routes, plus diensten voor toegang op afstand die openstaan naar internet.

Is antivirus genoeg om ransomware tegen te houden?

Nee. Het helpt, maar een aanvaller die met een gestolen wachtwoord via een VPN inlogt, ziet eruit als een gewone gebruiker en kan de beveiligingssoftware uitzetten voordat hij iets versleutelt. Combineer het met updates, een tweede inlogstap en offline back-ups.

Moet ik het losgeld betalen?

Zie betalen als laatste redmiddel, niet als eerste. De FBI steunt betalen niet en waarschuwt dat het niet garandeert dat u uw gegevens terugkrijgt. Meld de aanval, zoek naar een gratis ontsleutelingstool en probeer eerst uw back-ups.

Is een back-up in de cloud veilig voor ransomware?

Dat hangt af van de instellingen. Een map die gewoon met uw computer synchroniseert, kan worden overschreven met versleutelde bestanden. Kijk of er versiegeschiedenis is of een instelling die wijzigingen voorkomt, en test terugzetten voordat u het nodig hebt.

Wat is de 3-2-1-regel voor back-ups?

Bewaar drie kopieën van uw gegevens, op twee verschillende soorten opslag, met één kopie buiten uw netwerk of op een andere plek. De kopie die aanvallers niet kunnen bereiken, is de kopie waarmee u kunt herstellen.

We hebben geen IT-personeel. Waar beginnen we?

Stel degene die uw router of VPN heeft geïnstalleerd twee vragen: wanneer is hij voor het laatst bijgewerkt, en wat staat er open naar internet? Zet daarna een tweede inlogstap aan voor e-mail en maak één back-up op een schijf die u loskoppelt. Daarmee dekt u de meest voorkomende deuren.

Zie hoe uw eigen website ervoor staat — gratis

De gratis diepgaande scan controleert uw website van buitenaf op duizenden bekende zwakke plekken en vertelt u hoe u elk ervan oplost. Geen betaalgegevens nodig. Voor bedrijven; we scannen alleen met toestemming van de eigenaar.